1.7 REGELGEVING EN LUCHTRUIMSTRUCTUUR

1.7. AIR TRAFFIC REGULATIONS – AIRSPACE STRUCTURE

  • 1.7.1 De indeling van het luchtruim in 7 klassen
  • 1.7.2 TMZ (Transponder Mandatory Zone) en RMZ (Radio Mandatory Zone)
  • 1.7.3 Airspace restrictions
  • Samenvatting 1.7

1.7.1 DE INDELING VAN HET LUCHTRUIM IN 7 KLASSEN

In SERA.6001 staat over LUCHTRUIMCLASSIFICATIE 

Afhankelijk van hun behoeften categoriseren de lidstaten het luchtruim in klassen die overeenstemmen met de volgende luchtruimclassificatie:

  1. Klasse A. Uitsluitend IFR-vluchten zijn toegestaan. Aan alle vluchten worden luchtverkeersleidingsdiensten verleend en alle vluchten worden onderling gesepareerd. Voor alle vluchten is permanente mondelinge lucht-grondcommunicatie vereist. Voor alle vluchten is een luchtverkeersleidingsklaring vereist.
  2. Klasse B. IFR- en VFR-vluchten zijn toegestaan. Aan alle vluchten worden luchtverkeersleidingsdiensten verleend en alle vluchten worden onderling gesepareerd. Voor alle vluchten is permanente mondelinge lucht-grondcommunicatie vereist. Voor alle vluchten is een luchtverkeersleidingsklaring vereist.
  3. Klasse C. IFR- en VFR-vluchten zijn toegestaan. Aan alle vluchten worden luchtverkeersleidingsdiensten verleend en IFR-vluchten worden gesepareerd van andere IFR-vluchten en van VFR-vluchten. VFR-vluchten worden gesepareerd van IFR-vluchten en ontvangen luchtverkeersinformatie betreffende andere VFR-vluchten alsook luchtverkeersontwijkadvies indien daarom wordt verzocht. Voor alle vluchten is permanente mondelinge lucht-grondcommunicatie vereist. Voor VFR-vluchten is een snelheidsbeperking van 250 kts aangewezen luchtsnelheid (IAS) van toepassing onder 3050 m (10000 ft) boven gemiddeld zeeniveau, behalve indien de bevoegde autoriteit om technische of veiligheidsredenen goedkeuring heeft verleend voor luchtvaartuigtypes die deze snelheid niet kunnen aanhouden. Voor alle vluchten is een luchtverkeersleidingsklaring vereist.
  4. Klasse D. IFR- en VFR-vluchten zijn toegestaan en aan alle vluchten worden luchtverkeersleidingsdiensten verleend. IFR-vluchten worden gesepareerd van andere IFR-vluchten en ontvangen luchtverkeersinformatie betreffende VFR-vluchten alsook luchtverkeersontwijkadvies indien daarom wordt verzocht. VFR-vluchten ontvangen luchtverkeersinformatie betreffende alle andere vluchten alsook luchtverkeersontwijkadvies indien daarom wordt verzocht. Voor alle vluchten is permanente mondelinge lucht-grondcommunicatie vereist en op alle vluchten is een snelheidsbeperking van 250 kts aangewezen luchtsnelheid (IAS) van toepassing onder 3.050 m (10.000 ft) boven gemiddeld zeeniveau, behalve indien de bevoegde autoriteit om technische of veiligheidsredenen goedkeuring heeft verleend voor luchtvaartuigtypes die deze snelheid niet kunnen aanhouden. Voor alle vluchten is een luchtverkeersleidingsklaring vereist.
  5. Klasse E. IFR- en VFR-vluchten zijn toegestaan. Aan IFR-vluchten worden luchtverkeersleidingsdiensten verleend en IFR-vluchten worden gesepareerd van andere IFR-vluchten. Alle vluchten ontvangen voor zover uitvoerbaar luchtverkeersinformatie. Voor IFR-vluchten is permanente mondelinge lucht-grondcommunicatie vereist. Voor alle vluchten is een snelheidsbeperking van 250 kts aangewezen luchtsnelheid (IAS) van toepassing onder 3.050 m (10.000 ft) boven gemiddeld zeeniveau, behalve indien de bevoegde autoriteit om technische of veiligheidsredenen goedkeuring heeft verleend voor luchtvaartuigtypes die deze snelheid niet kunnen aanhouden. Voor alle IFR-vluchten is een luchtverkeersleidingsklaring vereist. Klasse E wordt niet gebruikt voor plaatselijke luchtverkeersleidingsgebieden.
  6. Klasse F. IFR- en VFR-vluchten zijn toegestaan. Alle deelnemende IFR-vluchten ontvangen luchtverkeersadvisering en alle vluchten ontvangen op verzoek vluchtinformatie. Voor IFR-vluchten die deelnemen aan de luchtverkeersadvisering is permanente mondelinge lucht-grondcommunicatie vereist en alle IFR-vluchten moeten mondelinge lucht-grondcommunicatie tot stand kunnen brengen. Voor alle vluchten is een snelheidsbeperking van 250 kts aangewezen luchtsnelheid (IAS) van toepassing onder 3050 m (10000 ft) boven gemiddeld zeeniveau, behalve indien de bevoegde autoriteit om technische of veiligheidsredenen goedkeuring heeft verleend voor luchtvaartuigtypes die deze snelheid niet kunnen aanhouden. Er is geen luchtverkeersleidingsklaring vereist.
  7. Klasse G. IFR- en VFR-vluchten zijn toegestaan en ontvangen op verzoek vluchtinformatie. Alle IFR-vluchten moeten mondelinge lucht-grondcommunicatie tot stand kunnen brengen. Voor alle vluchten is een snelheidsbeperking van 250 kts aangewezen luchtsnelheid (IAS) van toepassing onder 3.050 m (10.000 ft) boven gemiddeld zeeniveau, behalve indien de bevoegde autoriteit om technische of veiligheidsredenen goedkeuring heeft verleend voor luchtvaartuigtypes die deze snelheid niet kunnen aanhouden. Er is geen luchtverkeersleidingsklaring vereist.

Indeling in Klasse F dient een tijdelijke maatregel te zijn, die alleen wordt toegepast tot ze door een andere luchtruimclassificatie kan worden vervangen.

Luchtruimclassificatie 

Op de ICAO-kaart kun je zien tot welke klasse een luchtruim behoort. Voor zweefvliegers geldt: 

Klasse A : verboden voor zweefvliegers want in klasse A is alleen IFR-verkeer toegestaan.

Klasse B : verboden voor zweefvliegers want er vindt geen ongecontroleerd VFR-verkeer plaats. Dit gebied is alleen toegankelijk met tweezijdig radiocontact. Een vliegplan is verplicht en er is separatie van al het verkeer. Een zweefvliegtuig dat steeds stijgt en daalt kan hier niet aan voldoen.

Klasse C : dat zijn de CTR’s, bijvoorbeeld die van vliegveld  Eelde. In een CTR mogen zweefvliegers alleen komen als ze daar toestemming voor gekregen hebben van de toren. Voor zweefvliegers zonder RT (bevoegdheid radio telefonie) zijn het dus altijd verboden gebieden.

Voorbeeld Luchtruimklasse C: CTR van Eelde (ICAO-kaart 2018). 

Klasse D: De CTR van Leeuwarden behoort tot luchtruim klasse D. Voor de militaire CTR’s geldt dat zweefvliegen daar na toestemming voor sommige zweefvliegers is toegestaan. Voor de aanvang van het vliegbedrijf meldt de DDI daar aan de verkeersleiding dat de plaatselijke club gaat zweefvliegen. Zodra het militaire veld actief wordt (omdat er bijvoorbeeld een F16 uit gaat) dan wordt het zweefvliegen beëindigd. Andere zweefvliegers mogen alleen in een CTR’s komen als ze daar toestemming voor gekregen hebben. Voor zweefvliegers zonder RT (bevoegdheid radio telegrafie) zijn het dus verboden gebieden.

 

Voorbeeld Luchtruimklasse D: CTR van Leeuwarden (ICAO-kaart 2018).  Klik voor vergroting. 

  • Deze CTR heeft een hoogte van 3000 ft boven zeeniveau. Daarboven geldt luchtruimklasse E tot FL 065 en in het weekend FL 095.
  • Naar Ameland loopt een Corridor. De Waddenzee is een werelderfgoed gebied. Je moet daar boven de 1500 ft (450 m) blijven. Alleen in de Corridor mag je als de wolkenbasis lager is dan 1500 ft met een minimumhoogte van 1000 ft (300m) vliegen. 

Klasse E : daar is zweefvliegen toegestaan. Let op de maximale hoogte voor door de week en in het weekend. Dat staat vermeld op de ICAO-kaart.

  • Op de afbeelding zie je opnieuw de CTR van Eelde. Die ligt in de Eelde TMA. Dat luchtruim is klasse E. Dat staat links bovenaan op de kaart. Klasse E gaat van 1500 ft tot FL 065. Deze hoogte geldt ook voor het weekend. 
  • De Eelde TMA is tevens een TMZ. Je mag er alleen in vliegen met een mode S-transponder. Dit geldt ook voor het weekend.
  • Op de kaart zie je de punten X-RAY, YANKEE, UNIFORM en ROMEO. Dat zijn plaatsen waar je extra op moet letten omdat je daar IFR-verkeer van of naar vliegveld Eelde kunt verwachten. 
  • Ten zuiden van de TMA Eelde ligt de Nieuw Milligen TMA C. Dat is luchtruim E vanaf 1500 ft tot FL 065 en in het weekend FL 095. Daarboven ligt Luchtruimklasse B. Daar mogen zweefvliegtuigen niet in, omdat ze niet aan de eisen kunnen voldoen. 
  • Bij vliegveld Veendam zie je een ATZ. Conform de SERA-verordening heeft een ATZ de status van een ‘Awareness Area’ gekregen. Het is niet meer een verboden gebied maar je moet er wel extra uitkijken, bijvoorbeeld voor zweefvliegtuigen die starten of een circuit vliegen.

Klasse F: Klasse F komt in Nederland niet voor.

Klasse G: Klasse G bestaat uit het onderste resterende luchtruim. Zweefvliegen is daar toegestaan. Al het luchtruim dat geen classificatie heeft gekregen is klasse G. Behalve in CTR's (klasse C of D) heeft klasse G luchtruim de grond of de zee als ondergrens en als bovengrens het daarboven gelegen luchtruim. Er is geen verkeersleiding, de snelheid is tot 250 knopen beperkt. Vliegen volgens de zichtvliegvoorschriften is overdag toegelaten en radiocontact is niet vereist.

1.7.2 TMZ (TRANSPONDER MANDATORY ZONE)

Sinds een aantal jaren kennen we de TMZ, (Transponder Mandatory Zone). In een TMZ mag je vliegen, maar er moet dan wel met een werkende Mode-S SSR-transponder gevlogen worden (SSR=Secondary Surveillance Radar). Bijna het hele Nederlandse luchtruim is door de week een TMZ. Enkele gebieden, zoals de TMZ Eelde zijn de hele week een TMZ. 

Voor een vergroting klik op de afbeelding.

Hierboven zie je een kaart uit de AIP met daarop de TMZ gebieden. Bestudeer de hele kaart of ga naar http://www.ais-netherlands.nl en ga daar naar ENR 6 EN ROUTE CHARTS.

TFZ (TRANSPONDER FREE ZONE

Rondom enkele vliegvelden zijn permanente transponder free zones door de overheid ingesteld.  In de regeling luchtverkeersdienstverlening is dit opgenomen in artikel 9 1e lid onder b.  Zie: https://wetten.overheid.nl/BWBR0009899/2018-07-01#Bijlage4

In bijlage 4 vind je de permanente TFZ's en een omschrijving van de grenzen van de permanente TFZ's. 

 

RMZ (RADIO MANDATORY ZONE)

Sinds 2018 kennen we in Nederland ook RMZ-gebieden. Een RMZ is een Radio Mandatory Zone. Een gebied waarbinnen het meenemen en gebruiken van radioapparatuur verplicht is. Binnen deze gebieden geldt een uitluister- en oproepverplichting voor de vlieger.

SERA zegt het volgende over een RMZ en TMZ.

SERA.6005 EISEN INZAKE COMMUNICATIE EN SSR-TRANSPONDERS

a) Radio Mandatory Zone (RMZ)

  1. VFR-vluchten die worden uitgevoerd in luchtruimdelen van klasse E, F of G en IFR-vluchten die worden uitgevoerd in luchtruimdelen van klasse F of G die door de bevoegde autoriteit als Radio Mandatory Zone (RMZ) zijn aangemerkt, zorgen voor permanente mondelinge lucht-grondcommunicatie en brengen zo nodig tweewegcommunicatie tot stand op het gepaste communicatiekanaal, tenzij wordt voldaan aan alternatieve voorschriften die door de verlener van luchtvaartnavigatiediensten voor het desbetreffende luchtruim worden opgelegd.
  2. Alvorens een RMZ binnen te vliegen, brengen piloten op het gepaste communicatiekanaal een eerste oproep tot stand, met vermelding van de aanduiding van het opgeroepen station, de roepnaam, het luchtvaartuigtype, de positie, het vliegniveau, de vluchtvoornemens en andere door de bevoegde autoriteit voorgeschreven informatie.

b) Transponder Mandatory Zone (TMZ)

1) Op alle vluchten die worden uitgevoerd in een door de bevoegde autoriteit als Transponder Mandatory Zone (TMZ) aangemerkt luchtruimgedeelte, geldt een verplichting tot het meenemen en gebruiken van SSR-transponders die functioneren in Mode A en Mode C of in Mode S, tenzij wordt voldaan aan alternatieve voorschriften die door de verlener van luchtvaartnavigatiediensten voor het desbetreffende luchtruimgedeelte worden opgelegd.

c) Als RMZ en/of TMZ aangemerkte luchtruimdelen moeten worden bekendgemaakt in de luchtvaartgidsen (AIP's). 

LUCHTRUIMCLASSIFICATIE ALS DE LUCHTHAVEN NIET ACTIEF IS

De  CTR's in Nederland worden als de luchthaven niet actief is bijna allemaal een RMZ. Het luchtruim is daar dan gelijk aan dat van ernaast (bijna overal klasse E) en je mag erin na toestemming van de Toren of van Dutch Mil. Zie: AIC-A 03/2018.      

Voor een vergroting klik op de afbeelding 

Vliegveld Leeuwarden ligt in Nieuw Milligen TMA A. Het luchtruim waar de CTR in ligt is G tot 1500 ft en E vanaf 1500 ft. Wanneer de basis niet actief is, dan wordt de CTR tot 1500 ft luchtruim G en boven 1500 ft luchtruim E. Aangezien de hele CTR op dat moment een RMZ wordt, moet je, als je in dit luchtruim wilt vliegen, toestemming vragen aan de toren van Leeuwarden op 120.705 MHz. Wanneer de CTR niet actief is, dan is meestal de toren niet bezet en dan moet je aan Dutch Mil Info 132.35 MHz vragen of je de CTR kunt kruisen. Zodra MASIS actief wordt, krijg je, als de vliegbasis niet operationeel is, op de torenfrequentie een geluidsopname te horen met de mededeling of je toestemming krijgt om het gebied binnen te vliegen. 

REFIS en MASIS

Er komen 2 nieuwe landelijke informatiesystemen: REFIS (Regional Flight Information Service) en MASIS (Military Airbase Status Information System) Deze landelijke informatiesystemen moeten voor een lagere werklast voor DutchMil zorgen. Voor REFIS komen er twee extra radiofrequenties en dat zijn:

  • 136.225 MHz, channel 136.230 (Noord- en Midden-Nederland)
  • 136.300 MHz, channel 136.305 (Zuid-Nederland)

MASIS wordt op militaire velden geïnstalleerd en is buiten de openstellingstijden van de basis operationeel. Wanneer je een militair vliegveld nadert en een oproep doet op de betreffende torenfrequentie, hoor je via een geautomatiseerd systeem een geluidsopname die de status en bijzonderheden van het vliegveld weergeeft. Vermeld wordt: de QNH, de activiteiten in de RMZ zoals zweefviegen, motorvliegen of modelvliegen en voor Volkel en Leeuwarden wordt de status van de QRA (Quick Reaction Alert) vermeld. Zolang je in de RMZ vliegt, dien je op deze frequentie uit te luisteren. Bij  actief worden van de vliegbasis, bijvoorbeeld als er een F-16 uit gaat, neemt de toren de verantwoording over. MASIS wordt dan gedeactiveerd en de RMZ wijzigt weer in een CTR. Zie AIC-A 04/2018: http://www.ais-netherlands.nl/aim/2018-03-15-AIRAC/html/eAIC/EH-eAIC-2018-04-A-en-GB.html

1.7.3 AIRSPACE RESTRICTIONS: PROHIBITED (P), RESTRICTED (R) en  DANGER AREAS (D)

Bestudeer ook de PROHIBITED,  RESTRICTED en DANGER AREAS. Ze staan op de ICAO-kaart. 

  • Prohibited Areas (EHPxx), zijn gebieden waar niet gevlogen mag worden, zoals bij koninklijke paleizen.
  • Restricted Areas (EHRxx), zijn gebieden waarvoor beperkingen gelden, meestal wegens militaire activiteiten. Dit wordt per NOTAM bekend gemaakt.
  • Danger Areas (EHDxx), zijn gebieden waar bijvoorbeeld geschoten kan worden. Of je daar mag vliegen en onder welke voorwaarden staat in de AIP (zie:http://www.ais-netherlands.nl/aim/2018-09-27-AIRAC/html/index-en-GB.html)
  • Temporary Reserved Airspace (TRA), zijn gebieden voor testvluchten en militaire oefeningen. 
  • Temporary Segrageted Area (TSA) luchtruimte met vastgestelde begrenzingen, waarvoor reserveren van luchtruimte is vereist, voor het exclusief gebruik door specifieke gebruikers gedurende een vastgestelde tijdsperiode.
  • Tijdelijk Gebied met Beperkingen (TGB) Het woord TGB komt regelmatig voor in NOTAM's. Bijvoorbeeld tijdens de Frisian Flag en in de Noord-Oostpolder bij De Voorst. 


Stukje overgenomen van de ICAO-kaart 2017. Klik voor een vergroting op de kaart.

Op deze kaart zie je o.a. dat:

  • Klasse E luchtruim begint bij 1500 ft. Daaronder zit klasse G luchtruim.
  • TRA 11 ligt net ten noorden van CTR Leeuwarden. De beschrijving van een TRA vind je in de AIP. Wanneer de TRA actief is, dan wordt dat per NOTAM vermeld.
  • TSA 50 ligt bij het Lauwersmeergebied. De betekenis van TSA's vind je in de AIP. Wanneer de TSA actief is ,dan wordt dat per NOTAM vermeld.
  • Wanneer je bij de vluchtvoorbereiding van jouw gebied geen TRA's of TSA's tegenkomt dan zijn ze niet actief.
  • In de Staatscourant staat over EHR-, EHD-, TRA-, TSA-gebieden: Burgerluchtverkeer is daar verboden gedurende de dagen en tijden die telkens per NOTAM worden bekendgemaakt.

Veel zweefvliegers vliegen geregeld in Duitsland. Onderstaande kaart toont een overzicht van het Duitse luchtruim.

 

Luchtruimstructuur in Duitsland. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Vanaf de grond gezien ziet het luchtruim voor het zweefvliegen in Nederland er als volgt uit:

  • Vanaf de grond tot 1500 ft (450 m) luchtruim klasse G behalve bij de CTR's. Onder de 1200 ft is er geen transponderverplichting. Daarboven vrijwel overal wel. Een zweefvliegtuig met een transponder moet die tijdens het vliegen altijd aan hebben. 
  • De CTR's gaan vanaf de grond tot 3000 ft (914 m). Het is luchtruim klasse C of D. Klasse C zijn de burgerluchthavens en klasse D de militaire. Je mag hier alleen in na toestemming. De militaire CTR's zijn als ze niet actief zijn een RMZ. Het luchtruim is dan gelijk aan het luchtruim ernaast, dus klasse G tot 1500 ft en daarboven klasse E.
  • Boven de 1500 ft en boven de CTR's bevinden zich de TMA's. Bijvoorbeeld de Schiphol TMA, Eelde TMA en Nieuw Milligen TMA's. De Schiphol TMA is klasse A van 1500 ft tot FL 95, daar mag je dus niet in. De Eelde TMA is klasse E van 1500 ft tot FL 65 en de Nieuw Milligen TMA's zijn klasse E van 1500 ft tot FL 65 en in het weekend en op feestdagen zijn de Nieuw Milligen TMA's A, C, en E verhoogd naar FL 95. De TMA's in het westen hebben een maximale hoogte van FL 55.
  • Boven de TMA's liggen de CTA's en daarboven ligt de UTA.

Kaart met de maximale hoogtes voor zweefvliegers. FL 95 geldt alleen in het weekend.

Samenvatting 1.7

Luchtruimclassificatie:

  1. Klasse A : verboden voor zweefvliegers, alleen IFR-verkeer
  2. Klasse B : radiocontact, toestemming, separatie, vliegplan => niet mogelijk voor zweefvliegers.
  3. Klasse C : dat zijn de CTR’s van bijvoorbeeld vliegveld Eelde. Alleen zweefvliegen na toestemming Toren.
  4. Klasse D: dat zijn de CTR’s van bijvoorbeeld Leeuwarden, alleen toegestaan na toestemming.
  5. Klasse E : daar is zweefvliegen toegestaan. Let op de maximale hoogte door de week en in het weekend.
  6. Klasse F: Klasse F komt in Nederland niet voor.
  7. Klasse G: Klasse G bestaat uit het onderste resterende luchtgebied. Zweefvliegen is daar toegestaan. Al het luchtruim dat geen classificatie heeft gekregen is klasse G.

De TMZ:

  • Een TMZ is een Transponder Mandatory Zone. Je mag daar alleen vliegen, met een werkende Mode-S SSR-transponder.
  • Bijna het hele Nederlandse luchtruim is door de week een TMZ. Enkele gebieden, zoals de TMZ Eelde zijn de hele week een TMZ.
  • Rondom enkele vliegvelden zijn permanente transponder free zones (TFZ).

De RMZ:

  • Een RMZ is een Radio Mandatory Zone. Een gebied waarbinnen het meenemen en gebruiken van radioapparatuur verplicht is.
  • Er geldt een uitluister- en oproepverplichting voor de vlieger.
  • De CTR's in Nederland worden als de de luchthaven niet actief is bijna allemaal een RMZ. Het luchtruim is daar dan gelijk aan dat van ernaast. Onder 1500 ft wordt dan klasse G en erboven (bijna overal) klasse E. Je mag erin na toestemming van de Toren of van Dutch Mil.

AIRSPACE RESTRICTIONS: PROHIBITED (P), RESTRICTED (R) en DANGER AREAS (D)

  • Prohibited Areas (EHPxx), zijn gebieden waar niet gevlogen mag worden, zoals bij koninklijke paleizen.
  • Restricted Areas (EHRxx), zijn gebieden waarvoor beperkingen gelden, meestal wegens militaire activiteiten. Dit wordt per NOTAM bekend gemaakt.
  • Danger Areas (EHDxx), zijn gebieden waar bijvoorbeeld geschoten kan worden.
  • Temporary Reserved Airspace (TRA), zijn gebieden voor testvluchten en militaire oefeningen.
  • Temporary Segrageted Area (TSA) luchtruimte met vastgestelde begrenzingen, waarvoor reserveren van luchtruimte is vereist, voor het exclusief gebruik door specifieke gebruikers gedurende een vastgestelde tijdsperiode.
  • Tijdelijk Gebied met Beperkingen (TGB)